CMK Madde 153 – Müdafiin Dosyayı İnceleme Yetkisi

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 153. maddesi, savunma hakkının ve silahların eşitliği ilkesinin temelini oluşturan müdafiin soruşturma dosyasını inceleme ve belgelerden örnek alma yetkisini, bu yetkinin kısıtlanabileceği halleri ve kısıtlamanın sınırlarını düzenler. Aşağıda maddenin tam metni, amacı ve kapsamı, hukuki şerhi, emsal Yargıtay kararları ve madde gerekçesi yer almaktadır.

Madde 153 –

(1) Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.

(2) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar ancak maddede sayılan katalog suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilir.

(3) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.

(4) Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.

(5) Bu maddenin içerdiği haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır.

Kanun Maddesinin Amacı ve Kapsamı

Savunmanın iddia makamı karşısında bilgiye eşit erişimini güvence altına almak amacıyla, müdafiin soruşturma dosyasını inceleme ve örnek alma yetkisini kural olarak sınırsız biçimde tanır; bu yetkinin ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşüren istisnai hallerde ve hâkim kararıyla kısıtlanabileceğini düzenler.

Hukuki Şerh ve Uygulama Rehberi

Kısıtlamanın Sınırları: Kısıtlama kararı verilse dahi, şüphelinin ifadesini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlere ilişkin tutanaklar müdafiden kesinlikle gizlenemez.

İddianamenin Kabulü: İddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren kısıtlama kararı kendiliğinden kalkar ve müdafi tüm evrakı inceleyip örnek alabilir.

Kritik Emsal İçtihatlar

Savunma Hakkının Kutsallığı ve Müdafiin Rolü: Ceza muhakemesinde müdafi, toplumsal savunmayı gerçekleştirmek amacıyla şüpheli lehine hareket eden kamusal bir süjedir. Müdafiin dosyaya erişiminin haksız yere engellenmesi veya zorunlu müdafi atanmaması, adil yargılanma hakkının ve Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan savunma hakkının ağır ihlali niteliğindedir. (Yargıtay Ceza Genel Kurulu E.2016/987 K.2021/557)

Madde Gerekçesi

Madde, savunma hakkı ve silâhların eşitliği ilkeleri bakımından büyük önem taşıyan, avukatın “bilgilere ulaşabilmesi” konusunu düzenlemektedir. Cumhuriyet savcısı, araştırma evresinde dosya esasen elinde bulunduğundan, her türlü bilgiye sahiptir. Esas ilke, avukatın delillerin araştırılması yönünden bir tehlike arz etmediği hâllerde dosyaya ulaşabilmesidir.