HMK Madde 353 – Duruşma Yapılmadan Verilecek Kararlar

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesi, Bölge Adliye Mahkemelerinin (istinaf) hangi hâllerde duruşma açmaksızın dosya üzerinden kesin olarak karar verebileceğini düzenler. Aşağıda maddenin tam metni, amacı ve kapsamı, hukuki şerhi, emsal Yargıtay kararları ve madde gerekçesi yer almaktadır.

Madde 353 –

(1) Ön inceleme sonunda dosyada eksiklik bulunmadığı anlaşılırsa;

a) Aşağıdaki durumlarda bölge adliye mahkemesi, esası incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir yer mahkemesine ya da görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin olarak karar verir:
1) Davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermiş olması.
2) İleri sürülen haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakmış olması.
3) Mahkemenin görevli ve yetkili olmasına rağmen görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiş olması veya mahkemenin görevli ya da yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış bulunması.
4) Diğer dava şartlarına aykırılık bulunması.
5) Mahkemece usule aykırı olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına, davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına karar verilmiş olması.
6) Mahkemece, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemiş olması.

b) Aşağıdaki durumlarda davanın esasıyla ilgili olarak;
1) İncelenen mahkeme kararının usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığı takdirde başvurunun esastan reddine,
2) Yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde veya kararın gerekçesinde hata edilmiş ise düzelterek yeniden esas hakkında,
3) Yargılamada bulunan eksiklikler duruşma yapılmaksızın tamamlanacak nitelikte ise bunların tamamlanmasından sonra başvurunun esastan reddine veya yeniden esas hakkında, duruşma yapılmadan karar verilir.

Kanun Maddesinin Amacı ve Kapsamı

Bölge Adliye Mahkemelerinin (İstinaf) hangi hallerde duruşma açmaksızın dosya üzerinden kesin olarak karar verebileceğini düzenler.

Hukuki Şerh ve Uygulama Rehberi

Gönderme Kararları (Esasa Girilmeden): Görevsizlik, yetkisizlik, davanın usule aykırı açılmamış sayılması veya önemli delillerin toplanmamış olması gibi ağır usul eksikliklerinde BAM, esası incelemeden dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderir.

Esastan Ret veya Düzelterek Onama: Karar usul ve yasaya uygunsa esastan ret kararı verilir. Sadece kanunun uygulanmasında veya gerekçede hata yapılmışsa, yeniden yargılamaya gerek duyulmadan karar düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulur.

Kritik Emsal İçtihatlar

Gerekçede Hata Halinde Düzelterek Onama: Bölge Adliye Mahkemesince, ilk derece mahkemesi kararının sonucunun doğru olduğu ancak gerekçesinde hata edildiği tespit edildiği takdirde; HMK 353/1-b-2 maddesi gereğince istinaf isteminin kabulü ile gerekçenin düzeltilerek yeniden esas hakkında duruşma yapılmadan karar verilmesi gerekir. Gerekçe değiştirildiği halde istinaf isteminin esastan reddine karar verilmesi usule aykırıdır. (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2016/32887 K.2018/941)

Madde Gerekçesi

Maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde, özellikle bazı önemli ve klâsik usul eksikliklerinin mevcudiyeti hâlinde bölge adliye mahkemesinin dosyayı duruşma yapmadan yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine gönderme kararı verebileceği durumlar düzenlenmiştir. (b) bendinde ise yargılamanın süratlendirilmesi düşüncesiyle bölge adliye mahkemesinin duruşma açmadan gereken kararı vermesi olanağı sağlanmaktadır.