HMK Madde 109 – Kısmi Dava

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 109. maddesi, talep konusunun bölünebilir olduğu durumlarda alacaklının alacağının tamamını değil yalnızca bir kısmını dava edebilmesine olanak tanıyan kısmi dava kurumunu düzenler. Aşağıda maddenin tam metni, amacı ve kapsamı, hukuki şerhi, emsal Yargıtay kararları ve madde gerekçesi yer almaktadır.

Madde 109 –

(1) Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda, sadece bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir.

(2) (Mülga: 1/4/2015 – 6644/4 md.)

(3) Dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hâli dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez.

Kanun Maddesinin Amacı ve Kapsamı

Talep konusunun bölünebilir olduğu durumlarda, alacaklının alacağının tamamını değil, şimdilik sadece bir kısmını dava edebilmesine olanak tanıyan kurumdur.

Hukuki Şerh ve Uygulama Rehberi

Bölünebilirlik Şartı: Kısmi dava açılabilmesi için alacağın niteliği itibarıyla bölünebilir olması gerekir (Örn: para alacakları).

Feragat Anlamına Gelmemesi: Dava açılırken fazlaya ilişkin hakların saklı tutulmadığı belirtilmese dahi, kısmi dava açılması geri kalan alacaktan feragat edildiği anlamına gelmez. Kalan kısım için ek dava açılabilir veya ıslah yoluyla talep artırılabilir.

Kritik Emsal İçtihatlar

Kısmi Dava Açma Yasağının Kalkması: HMK 109/2. maddesinde yer alan “talep konusunun miktarı taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belli ise kısmi dava açılamaz” hükmü mülga olmuştur. Bu nedenle, alacak belirli veya belirlenebilir nitelikte olsa dahi, hukuki yarar bulunması şartıyla kısmi dava açılmasının önünde yasal bir engel kalmamıştır. (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi E.2015/17466 K.2016/8237)

Belirsiz Alacak Davası ile Kısmi Dava Ayrımı: İşçilik alacakları gibi kalemlerde, alacağın miktarının belirlenebilmesi tahkikat aşamasında yapılacak incelemelere veya işverenin sunacağı kayıtlara bağlıysa belirsiz alacak davası açılabilir. Ancak alacak belirli veya belirlenebilir ise belirsiz alacak davası açılamaz; şartları varsa kısmi dava açılması mümkündür. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2016/2177 K.2018/29)

Madde Gerekçesi

Maddenin birinci fıkrasında, kısmî dava kurumunun ne zaman işlerlik kazanabileceği hususu hüküm altına alınmıştır. Bu düzenleme çerçevesinde, talep konusu niteliği itibarıyla bölünebiliyor ise onun sadece bir kısmının dava yoluyla ileri sürülmesi mümkün olacaktır. Dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hâli dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez.