HMK Madde 389 – İhtiyati Tedbirin Şartları

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 389. maddesi, dava konusu hakkın yargılama süresince tehlikeye girmesini önlemek amacıyla geçici hukuki koruma sağlayan ihtiyati tedbir kurumunun temel şartlarını düzenler. Aşağıda maddenin tam metni, amacı ve kapsamı, hukuki şerhi, emsal Yargıtay kararları ve madde gerekçesi yer almaktadır.

Madde 389 –

(1) Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.

(2) Birinci fıkra hükmü niteliğine uygun düştüğü ölçüde çekişmesiz yargı işlerinde de uygulanır.

Kanun Maddesinin Amacı ve Kapsamı

Dava konusu hakkın yargılama süresince tehlikeye girmesini önlemek amacıyla, geçici hukuki koruma sağlayan ihtiyati tedbir kurumunun temel şartlarını düzenler.

Hukuki Şerh ve Uygulama Rehberi

Tedbirin Şartları: Hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı, tamamen imkânsız hâle geleceği veya gecikme sebebiyle ciddi bir zararın doğacağından endişe edilen hallerde tedbir kararı verilebilir.

Uyuşmazlık Konusu Sınırı: İhtiyati tedbir kural olarak sadece “uyuşmazlık konusu” (müddeabih) hakkında verilebilir. Dava konusu olmayan bir malvarlığı üzerine ihtiyati tedbir konulamaz.

Kritik Emsal İçtihatlar

İhtiyati Tedbir Kararlarının Geçici Niteliği ve İstinaf: İhtiyati tedbir kararı, nihai bir hüküm olmayıp geçici nitelikte bir önlemdir ve durum ile şartların değişmesi halinde mahkemece her zaman değiştirilebilir. HMK 341. maddesi uyarınca ilk derece mahkemelerinin ihtiyati tedbir taleplerinin reddi veya kabulü kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2015/23014 K.2015/16812)

Madde Gerekçesi

Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ya da tamamen imkânsız hâle geleceği veya gecikmesinde sakınca bulunması yahut ciddi bir zararın ortaya çıkacağı endişesi bulunan hâller, genel bir ihtiyatî tedbir sebebi ve şartı olarak kabul edilmiştir. İhtiyatî tedbirde asıl olan ihtiyatî tedbire esas olan bir hakkın bulunması ve bir ihtiyatî tedbir sebebinin ortaya çıkmasıdır.