HMK Madde 124 – Tarafta İradî Değişiklik

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 124. maddesi, bir davada tarafın (davacı veya davalının) değiştirilmesinin hangi koşullarda mümkün olduğunu, kural olarak karşı tarafın rızasının arandığını ve maddi hatadan kaynaklanan istisnai halleri düzenler. Aşağıda maddenin tam metni, amacı ve kapsamı, hukuki şerhi, emsal Yargıtay kararları ve madde gerekçesi yer almaktadır.

Madde 124 –

(1) Bir davada taraf değişikliği, ancak karşı tarafın açık rızası ile mümkündür.

(2) Bu konuda kanunlarda yer alan özel hükümler saklıdır.

(3) Ancak, maddi bir hatadan kaynaklanan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği talebi, karşı tarafın rızası aranmaksızın hâkim tarafından kabul edilir.

(4) Dava dilekçesinde tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa, hâkim karşı tarafın rızasını aramaksızın taraf değişikliği talebini kabul edebilir. Bu durumda hâkim, davanın tarafı olmaktan çıkarılan ve aleyhine dava açılmasına sebebiyet vermeyen kişi lehine yargılama giderlerine hükmeder.

Kanun Maddesinin Amacı ve Kapsamı

Hukukumuzda kural olarak taraf değişikliği karşı tarafın açık rızasına bağlıdır. Ancak bu madde ile maddi bir hatadan kaynaklanan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan hallerde, davanın gerçek muhataba yöneltilmesine imkan tanınmıştır.

Hukuki Şerh ve Uygulama Rehberi

Temsilcide Yanılma ve Maddi Hata: Dava dilekçesinde davalının yanlış veya eksik gösterilmesi “kabul edilebilir bir yanılgıya” dayanıyorsa, hakim karşı tarafın rızasını aramaksızın taraf değişikliği talebini kabul eder.

Kritik Emsal İçtihatlar

Temsilcide Yanılma Halinde Verilecek Karar: Davanın hasımda değil temsilcide yanılma sonucu hatalı açılması halinde dava doğrudan husumet yokluğundan reddedilemez; davacıya husumeti doğru kuruma yöneltmesi için mehil verilmelidir. (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2016/14453 K.2019/653)

Ölü Kişiye Dava Açılması: Dava açılmadan çok kısa bir süre önce vefat eden kişiye karşı dava açılması “kabul edilebilir bir yanılgı” olup, mirasçıların davaya dahil edilmesi için süre verilmelidir. (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2016/8005 K.2016/10298)

Madde Gerekçesi

Hukukumuzda taraflar bakımından esasen şeklî taraf teorisi kabul edilmektedir. Ancak, bu kuralın çok katı uygulanması, hem şeklî taraf teorisinin özünü zedeleyip hem de yeni ve aslında gereksiz bir takım yargılamalara yol açarak usûl ekonomisi ilkesini de zedelemektedir. Bu sebeple, maddî hatadan dolayı muhatabın yanlış gösterilmesi hâlinde, diğer tarafın rızası aranmadan taraf değişikliği kabul edilmiştir.