TCK Madde 66 – Dava Zamanaşımı

Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesi, kamu davasının düşmesine yol açan dava zamanaşımı sürelerini ve bu sürelerin nasıl hesaplanacağını düzenler. Aşağıda maddenin tam metni, amacı ve kapsamı, hukuki şerhi, emsal Yargıtay kararları ve madde gerekçesi yer almaktadır.

Madde 66 –

(1) Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu davası;
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,
b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmibeş yıl,
c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl,
d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda onbeş yıl,
e) Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl, geçmesiyle düşer.

(2) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin geçmesiyle kamu davası düşer.

(3) Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur.

(4) Yukarıdaki fıkralarda yer alan sürelerin belirlenmesinde suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur; seçimlik cezaları gerektiren suçlarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır.

(5) Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hallerde, mahkemece bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren fiile ilişkin zamanaşımı süresi yeni baştan işlemeye başlar.

(6) Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs halinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.

(7) Bu Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçların yurt dışında işlenmesi halinde dava zamanaşımı uygulanmaz.

Kanun Maddesinin Amacı ve Kapsamı

Dava zamanaşımı, suçun işlendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen sürelerin geçmesiyle devletin cezalandırma ve yargılama hakkından vazgeçmesini ifade eder. Kanun koyucu, aradan geçen uzun zaman nedeniyle delillerin kaybolması, toplumdaki cezalandırma arzusunun sönümlenmesi ve failin topluma yeniden entegre olma ihtimalini gözeterek bu müesseseyi düzenlemiştir.

Hukuki Şerh ve Uygulama Rehberi

Sürenin Belirlenmesi: Zamanaşımı süreleri, suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırı dikkate alınarak hesaplanır. Seçimlik ceza öngörülen suçlarda hapis cezası esas alınır.

Nitelikli Hallerin Etkisi: TCK m. 66/3 uyarınca, zamanaşımı süresi belirlenirken sadece suçun temel şekli değil, dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulmalıdır.

Lehe Kanun Uygulaması: Dava zamanaşımı maddi ceza hukukuna ilişkin bir kurumdur. Suç tarihinden sonra yürürlüğe giren bir kanun zamanaşımı süresini uzatıyorsa (aleyhe ise) geçmişe yürümez; fail hakkında suç tarihinde yürürlükte olan lehe kanun hükümleri uygulanır.

Kritik Emsal İçtihatlar

Lehe Kanun ve Zamanaşımı Hesabı: Dava zamanaşımının maddi ceza hukukuna ilişkin olduğu vurgulanarak; suç tarihinden sonra yürürlüğe giren ve zamanaşımı süresi yönünden aleyhe sonuç doğuran yasanın uygulanamayacağı, daima suç tarihinde yürürlükte bulunan ve lehe olan yasanın tatbik edilmesi gerektiği açıkça hükme bağlanmıştır. (Yargıtay 8. Ceza Dairesi E.2016/362 K.2016/1607)

Asli Zamanaşımının Dolması: Sanığa yüklenen suçun gerektirdiği cezanın üst haddi dikkate alındığında, zamanaşımını kesen son işlem ile temyiz inceleme tarihi arasında TCK 66/1-e maddesinde öngörülen 8 yıllık asli zamanaşımı süresi dolmuşsa, esasa girilmeksizin kamu davasının düşmesine karar verilmelidir. (Yargıtay 3. Ceza Dairesi E.2016/15595 K.2018/1192)

Madde Gerekçesi

Maddede, zamanaşımı süreleri yer almaktadır. Dava zamanaşımının kesilmesi hâllerine Tasarıda artık yer verilmediğinden, zamanaşımı süreleri artırılmıştır. Bu süreler suçun gerektirdiği ceza miktarı esas tutulmak suretiyle ayrı ayrı belirtilmiştir. Tasarıda, dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde ağırlatıcı ve hafifletici nedenler gözetilmeksizin kanunda yer alan cezanın üst sınırının göz önünde bulundurulacağı belirtilmekteydi. Ancak, yapılan değişiklikle, dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin de dava zamanaşımı sürelerinin tespitinde göz önünde bulundurulması gerektiği yönünde düzenleme yapılmıştır.