İş kazası kavramı, sadece çalışma anında yaşanan kazaları değil; kalp krizi, intihar, servis kazaları ve süt izni süreçlerini de kapsayan geniş bir hukuki statüye sahiptir. Bu makale, 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi çerçevesinde iş kazası sayılan halleri, Yargıtay’ın “dış etki aramayan” güncel içtihatlarını ve tazminat hesaplama yöntemlerini detaylıca incelemektedir.
İş Kazası Nedir?
Türkiye’de iş kazası tanımı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu‘nun 13. maddesinde yapılmıştır,. Yargıtay, sosyal güvenlik hakkının anayasal niteliği gereği bu maddeyi işçi lehine ve 6331 sayılı Kanun’dan daha geniş bir çerçevede yorumlamaktadır,.
Kanun koyucu ve Yargıtay içtihatlarına göre bir olayın iş kazası sayılması için temel kriter, sigortalının işyerinde bulunması veya işveren otoritesi altında olmasıdır; olayın dışarıdan gelen bir etkiyle gerçekleşmesi şartı aranmaz,.
İşyerinde Meydana Gelen Kritik Sağlık Olayları
Kalp Krizi ve Beyin Kanamasında “Dış Faktör” Tartışması
Geleneksel görüşün aksine, güncel Yargıtay içtihatları işyerinde geçirilen kalp krizi, beyin kanaması veya beyin embolisi gibi olaylarda “dış faktör” (harici bir travma) şartı aramamaktadır,.
- Emsal Karar (Dış Etki Yok): Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, “Yasa illiyet bağını sadece olay ile sonuç arasında aramaktadır. Yasada olmadığı halde başkaca kısıtlayıcı bir koşul (dış etki) aranmamalıdır” hükmünü vermiştir,.
- Beyin Embolisi: İşyerinde masasında otururken beyin embolisi geçiren bir çalışanın yaşadığı olay, 5510 sayılı Kanun m.13 kapsamında iş kazası olarak onanmıştır.
İntihar ve Psikolojik Travmalar
Yargıtay, intihar vakalarını da iş kazası kapsamında değerlendirmektedir. Kanunda “dıştan gelen etki” şartı olmadığından, sigortalının işyerinde intihar etmesi veya psikolojik bir kriz sonucu zarar görmesi, SGK yardımları bakımından iş kazası statüsündedir,. Ancak illiyet bağı (iş ile intihar arasındaki bağlantı) tazminat aşamasında titizlikle araştırılır.
İşyeri Dışında Gerçekleşen Kazalar (Dış Görev ve Süt İzni)
Görevli Gidilen Yerdeki “Boş Zamanlar” (m.13/c)
Sigortalının işveren tarafından görevli olarak başka bir yere gönderilmesi durumunda, asıl işini yapmaksızın geçen zamanlar (yemek, uyku, dinlenme) da iş kazası güvencesindedir,.
- İş Kazası Sayılan Haller: Görev dönüşü uçakta geçirilen kalp krizi veya akşam yemeği için gidilen restoranda yaşanan kazalar bu kapsamdadır.
- İstisna (Kişisel Riskli Faaliyet): Eğer çalışan, işle tamamen ilgisiz ve riskli şahsi bir faaliyet içindeyse (örneğin mesai sonrası nehirde balık tutarken boğulmak), Yargıtay bu durumu iş kazası saymayabilmektedir.
Emzikli Kadın İşçilerin Süt İzni (m.13/d)
Kanun, emzirme iznini “işin yürütümü” kapsamında değerlendirir. Kadın işçinin süt izni süresinde nerede olduğunun (evde veya yolda) önemi yoktur. Sigortalının emzirme izni süresi içinde evinde düşmesi veya işyerine dönerken trafik kazası geçirmesi iş kazasıdır.
Servis ve Ulaşım Kazaları (m.13/e)
İşverence sağlanan taşıtla yapılan gidiş-gelişler iş kazası kapsamındadır.
- Servis İçi: Servis aracında geçirilen kalp krizi iş kazasıdır.
- Bekleme ve Yürüme: Durakta servis beklerken gerçekleşen kazalar (hazırlık hareketleri) genellikle kapsam dahilindedir. Ancak, servis bekleme alanında üçüncü bir kişinin saldırısına uğrama durumu, işyeri sayılmayan bir alanda gerçekleştiği gerekçesiyle kapsam dışı bırakılabilmektedir,.
- Araçtan İniş Sonrası: Servisten indikten hemen sonra karşıdan karşıya geçerken yaşanan kazalar için Yargıtay illiyet bağı araştırması istemekte ve işçi lehine yorum eğilimi göstermektedir.
| Durum | İş Kazası mı? | Gerekçe |
| Servis aracında kalp krizi | Evet | Taşıt içinde geçen süre iş kazası sayılır. |
| Durakta servis beklerken kaza | Evet | Hazırlık hareketleri kapsamdadır. |
| Şahsi araçla işe giderken kaza | Hayır | İşveren tarafından sağlanan bir taşıt yoktur. |
İş Kazası Tespiti ile Tazminat Sorumluluğu Arasındaki Fark
Bu ayrım, sürecin en kritik noktasıdır. Bir olayın SGK tarafından “iş kazası” sayılması, işverenin otomatik olarak tazminat ödeyeceği anlamına gelmez,.
- SGK Açısından: Olayın işyerinde veya işin yürütümü sırasında olması yeterlidir (Kusur aranmaz).
- Tazminat (Borçlar Hukuku) Açısından: İşverenin kusuru ve “uygun illiyet bağı” aranır. Örneğin, işyerinde kalp krizi geçiren işçi için olay iş kazasıdır; ancak ölüm tamamen “bünyesel faktörlerden” (genetik, tansiyon vb.) kaynaklanıyorsa ve işverenin bir ihmali (aşırı stres, önlem eksikliği) yoksa, işveren tazminat ödemeyebilir veya sorumluluğu sınırlandırılır,,.
Tazminat Hesaplama Yöntemi ve Formül
Maddi tazminat davalarında mahkemeler, TRH-2010 yaşam tablosunu ve progresif rant formülünü esas almaktadır.
TOPLAM TAZMİNAT = (A * B * C * D) – E
A: Yıllık Net Kazanç (İşçinin gerçek ücreti üzerinden 12 aylık toplam)
B: Maluliyet Oranı (Yüzde kaç iş göremezlik raporu alındığı)
C: İşveren Kusur Oranı (Kusur %80 ise 0.80 ile çarpılır)
D: Progresif Katsayı (İşçinin TRH-2010 tablosuna göre kalan ömür katsayısı)
E: SGK İndirimi (SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değerinin rücuya tabi kısmı)
(Not: SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değerinin rücu edilebilir kısmı bu tutardan düşülür),.
ÖRNEK TAZMİNAT HESABI
Aylık Net Ücret : 20.000 TL
Yıllık Ücret : 20.000 × 12 = 240.000 TL
Yaşam Katsayısı : 18,30
Maluliyet Oranı : %40 → 0,40
İşçi Kusuru : %20 → (1 − 0,20) = 0,80
Tazminat = 240.000 × 18,30 × 0,40 × 0,80
Tazminat = 1.405.440 TL
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Sıkça sorulan soruları sizler için derledik.
İşyerinde olan her olay otomatik olarak iş kazası mıdır?
Evet, Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen her türlü bedensel veya ruhsal zarar iş kazasıdır,. Ancak olayın işyerinde gerçekleştiğinin ispatlanması şarttır.
Kalp krizi geçirmek için “işle ilgili stres” veya “kavga” şart mıdır?
Hayır. Yargıtay, işyerinde geçirilen kalp krizinde dışarıdan bir etki veya travma şartı aramaz; sadece işyerinde gerçekleşmiş olması olayın “iş kazası” olarak nitelendirilmesi için yeterlidir,.
Evden çalışma (Remote) sırasında yaşanan kazalar iş kazası sayılır mı?
Evet, doktrine göre evden çalışma sırasında “işin yürütümü nedeniyle” veya mesai saatleri içinde gerçekleşen kazalar iş kazası sayılmalıdır.
İş kazası sayılması tazminat almayı garanti eder mi?
Hayır. İş kazası tespiti SGK yardımlarını (gelir bağlanması vb.) sağlar. İşverenden tazminat alabilmek için işverenin kusurlu olması veya işyeri koşulları ile kaza arasında illiyet bağı bulunması gerekir,.
Süt iznini evimde geçirirken düşersem iş kazası olur mu?
Evet. 5510 sayılı Kanun m.13/d uyarınca, çocuğa süt vermek için ayrılan zamanlarda yaşanan kazalar, yer fark etmeksizin iş kazasıdır.
