Boşanma davaları, tarafların evlilik birliği içinde yaşanan olayları ispatlamak zorunda olduğu, delil değerlendirmesinin son derece kritik olduğu dava türleridir. Uygulamada en çok merak edilen sorulardan biri de “Boşanma davasında şahit (tanık) gelmezse ne olur?” sorusudur.
Bu makalede; tanık delilinin hukuki niteliği, tanığın duruşmaya gelmemesi halinde mahkemenin nasıl hareket edeceği, davanın reddedilip edilmeyeceği, zorla getirme (ihzar) kararı, tanıktan vazgeçme, tanık listesi sunulmaması ve alternatif deliller Yargıtay içtihatları ve doktrin görüşleri ışığında ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
Boşanma Davasında Tanık Delilinin Önemi ve İspat Yükü
Boşanma davalarında, iddia edilen vakıaların büyük bölümü evlilik birliğinin mahrem alanında gerçekleştiğinden, yazılı delille ispat çoğu zaman mümkün değildir. Bu nedenle tanık beyanları, hakimin vicdani kanaatinin oluşmasında belirleyici rol oynar.
Yargıtay uygulamasına göre tanık delili özellikle:
- Kusur tespiti
- Maddi ve manevi tazminat
- Nafaka talepleri
bakımından kritik öneme sahiptir.
“Boşanma davalarında en sık başvurulan delil türü, hiç kuşkusuz tanık beyanıdır… Tanıkların tarafların yakınları olması, beyanlarının değerini düşürmez; bu durum boşanma davalarının doğası gereğidir.”
(Aksakal, 2021)
Kusur ve Tazminat İlişkisi
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (E. 2012/3499), eşlerin kusur durumunun tazminat taleplerinin değerlendirilmesinde belirleyici olduğunu, tanık dinletme talebinin reddedilmesinin savunma hakkının kısıtlanması anlamına geldiğini belirtmiştir.
İspat Yükümlülüğü
Davacı, iddialarını ispatlamakla yükümlüdür. Tanık listesi sunulmaması ve başka delil bulunmaması halinde, dava “ispatlanamadığı” gerekçesiyle reddedilebilir (Yargıtay 2. HD, 2024/7494; 2022/11568).
Tanığın Mahkemeye Gelmemesi Durumunda Hukuki Süreç
Tanık, hukukumuzda kamusal bir görev yerine getirir. Usulüne uygun şekilde çağrılan tanığın duruşmaya gelmemesi, davanın otomatik olarak reddi sonucunu doğurmaz.
A. Zorla Getirme (İhzar) Yetkisi
Tanık, davetiye ile çağrıldığı hâlde duruşmaya gelmezse, mahkeme HMK m.245 uyarınca zorla getirme (ihzar) kararı verebilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik kararlarına göre:
- Tanığın gelmemesi, tanık delilinden vazgeçildiği anlamına gelmez.
- Zorla getirme kararı verilmeden tanık dinlenmeksizin hüküm kurulması, eksik inceleme sayılır ve bozma nedenidir (2015/2401; 2011/7807).
B. Tarafa “Tanığı Hazır Etme” Yükümlülüğü Yüklenebilir Mi?
Hayır. Yargıtay’a göre mahkeme, taraflara “tanığını duruşmada hazır etme” yükümlülüğü yükleyemez.
Mahkemenin, “tanığı hazır etmediği” gerekçesiyle tanık delilinden vazgeçmesi usul hatasıdır
(Yargıtay 2. HD, 2015/23422; 2015/17357).
Tanıkların usulüne uygun şekilde mahkeme tarafından çağrılması gerekir.
C. Tanıktan Vazgeçme ve Karşı Tarafın Muvafakati
Bir tarafın gösterdiği tanıktan vazgeçebilmesi, karşı tarafın açık muvafakatine bağlıdır (HMK m.196).
- Davacı tanığından vazgeçse bile, davalı tanığın dinlenmesini isterse, mahkeme tanığı dinlemek zorundadır
(Yargıtay 2. HD, 2017/3498; 2019/3899).
Tanık Listesi Sunulmaması ve Usul Hataları
Tanığın duruşmaya gelmemesinden farklı olarak, tanık listesinin hiç sunulmaması ciddi sonuçlar doğurur.
Kesin Süreye Uymama
Mahkemece verilen kesin süre içinde tanık listesi sunulmazsa, taraf tanık delilinden vazgeçmiş sayılır. Başka delil yoksa dava reddedilir (Yargıtay 2. HD, 2023/683).
İkinci Tanık Listesi Yasağı
HMK m.240/2 gereği, aynı vakıa için ikinci tanık listesi verilemez. Verilse bile bu tanıkların beyanları hükme esas alınamaz (Yargıtay 2. HD, 2013/2660).
Adres Eksikliği
Tanık adresi belirtilmemişse, mahkeme adres bildirilmesi için kesin süre vermelidir. Bu yapılmadan tanığın dinlenmemesi bozma nedenidir (Yargıtay 2. HD, 2016/24269). 4. Hakimin Yetkileri ve Tanık Dışındaki
Hakimin Yetkileri ve Tanık Dışındaki Deliller
Tanık, boşanma davalarında önemli bir delildir; ancak tek ispat aracı değildir.
Alternatif Deliller
Yargıtay 2. HD (2024/7494), şiddet vakıasının ceza mahkemesi kararıyla sabit olması halinde, bunun kesin delil niteliğinde olduğunu kabul etmiştir. Bu durumda:
- Ceza dosyaları
- Polis tutanakları
- Hastane raporları
tanık olmasa dahi değerlendirilmelidir.
Re’sen Delil Toplama Yasağı
Hakim, tarafların bildirmediği delilleri kendiliğinden toplayamaz (Yargıtay 2. HD, 2011/8077).
Boşanma Davasında Tanık Durum Analizi (Tablo)
| DURUM | HUKUKİ SONUÇ | HAKİMİN YETKİSİ |
| Tanık mazeretsiz gelmedi | Tanıklık kamusal görevdir | Zorla getirme (ihzar) |
| Tanık mazeret bildirdi | Geçerli mazeret kabul edilir | Yeni gün / istinabe |
| Tanık listesi verilmedi | Delilden vazgeçilmiş sayılır | Re’sen tanık çağrılamaz |
| Tanık duruşmada hazır | Dinlenmesi zorunlu | HMK m.243 |
| Tanık duyuma dayalı | İspat gücü zayıf | Tek başına esas alınamaz |
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Şahidim gelmezse davam hemen reddedilir mi?
Hayır. Usulüne uygun çağrılan tanık gelmezse mahkeme zorla getirme kararı verir. Ancak tanık listesi hiç sunulmamışsa dava reddedilebilir.
Karşı taraf şahidinden vazgeçerse dinlenmez mi?
Siz muvafakat etmezseniz, tanık dinlenmek zorundadır (HMK m.196).
Hakim tanık olmadan boşanmaya karar verebilir mi?
Evet. Ceza mahkemesi kararı, polis tutanağı gibi güçlü deliller varsa tanık olmadan da karar verilebilir.
Tanık listesine yazmadığım kişiyi sonradan dinletebilir miyim?
Kural olarak hayır. Ancak duruşma günü tanığı hazır ederseniz HMK m.243 gereği dinlenmelidir.
Sonuç
Boşanma davalarında tanık delili, kusur tespiti ve fer’i sonuçlar bakımından hayati öneme sahiptir. Tanığın duruşmaya gelmemesi, davanın otomatik olarak reddi sonucunu doğurmaz. Mahkemenin zorla getirme yetkisi vardır ve tanık dinlenmeden karar verilmesi çoğu durumda eksik inceleme sayılır.
Ancak tanık listesinin süresinde sunulmaması, delil bildirilmemesi veya usul kurallarına uyulmaması halinde, dava ispatlanamadığı gerekçesiyle reddedilebilir. Bu nedenle boşanma davalarında tanık delilinin usule uygun şekilde kullanılması, davanın sonucu açısından belirleyicidir.
