Boşanıp Aynı Evde Yaşamak Suç Mu?

Boşanma kararı almak bir ilişkinin hukuken sona ermesi anlamına gelse de tarafların fiilen aynı çatı altında kalmaya devam etmesi Türkiye’de az rastlanan bir durum değildir. Ekonomik zorluklar, kira ve depozito yükü, çocukların düzeninin bozulmaması kaygısı ya da alternatif bir barınma imkanının bulunmaması, resmi olarak boşanmış çiftleri aynı evde yaşamaya itebilmektedir. 

Bu noktada akla gelen ilk soru şudur: Boşandıktan sonra aynı evde yaşamak başlı başına bir suç mudur? Böyle bir durumda SGK teftiş raporu düzenleyebilir ve savcı da ceza davası açabilir. O nedenle dikkatli olmak gerekir ve nitelikli dolandırıcılık suçundan 4 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası gündeme gelebilir. 

Bu yazıda hem dava süreci boyunca aynı evde yaşamanın hukuki sonuçlarını hem de muvazaalı (hileli) boşanmanın tespiti ve yaptırımlarını ayrıntılı olarak ele aldık.

Boşanma Davası Sürerken Eşler Aynı Evde Yaşayabilir Mi?

Evet, ortada bir uzaklaştırma veya konut tahsisi kararı bulunmadığı sürece boşanma davası sürerken eşlerin aynı evde kalmasının önünde hukuki bir engel yoktur. 

Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca hakim, dava açıldığı andan itibaren eşlerin barınmasına, geçimine, malların yönetimine ve çocukların bakım ile korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen (kendiliğinden) almakla yükümlüdür. Bu düzenleme eşlere bir “ayrı yaşama hakkı” tanır: dava açıldıktan sonra taraflardan biri diğerini aynı evde kalmaya zorlayamaz, evden ayrılan eşin bu davranışı “evi terk” ya da “kusur” olarak değerlendirilmez. Ancak kanun ayrı yaşamayı bir hak olarak tanırken, birlikte yaşamayı kesin bir dille yasaklamaz.

Eşler evden kimin ayrılacağı konusunda anlaşamazlarsa, hakim tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını ve özellikle varsa çocukların üstün yararını gözeterek müşterek konutu eşlerden birine tahsis edebilir. Uygulamada bu tahsis, çocukların düzeninin bozulmaması amacıyla genellikle velayeti geçici olarak üstlenmesi muhtemel eşe yapılır. 

Taraflar arasında fiziksel, psikolojik, ekonomik veya cinsel şiddet ya da şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun devreye girer. Aile Mahkemesi, karakol veya savcılık başvurusu üzerine verilen uzaklaştırma kararıyla şiddet uygulayan eş derhal konuttan uzaklaştırılır, evin anahtarını teslim etmesi istenir ve karara aykırı davranan eş hakkında zorlama hapsi uygulanır.

Muvazaalı Boşanma (Hileli Boşanma) Nedir?

Muvazaalı boşanma — uygulamadaki yaygın adıyla hileli boşanma — tarafların gerçekte evlilik birliğini sona erdirme iradesi taşımadıkları halde, yalnızca hukuki bir sonuçtan ya da maddi bir menfaatten yararlanmak amacıyla kağıt üzerinde boşanmalarını ifade eder. 

Burada boşanma kararı hukuken vardır ancak arkasındaki irade sahtedir. Taraflar mahkeme kaydında ayrılmış görünürken fiilen aynı evde, aynı düzende yaşamaya devam ederler. Hukukun kötüye kullanılması ve adaletin saptırılması sonucunu doğurduğu için bu tür boşanmalar hem aile hukuku hem de ceza hukuku bakımından ciddi sonuçlar doğurur.

Muvazaalı boşanmaya başvurulmasının pratikte pek çok gerekçesi vardır. Bunların başında yetim aylığı alma amacı gelir. Sosyal güvenlik mevzuatına göre babasından yetim aylığı alma hakkı evlenmekle sona eren kızlar, boşanmaları halinde bu aylığı yeniden alabildikleri için sırf bu hakkı doğurmak üzere kağıt üzerinde boşanıp birlikte yaşamaya devam edebilmektedirler. İkinci sık rastlanan gerekçe mal kaçırmaktır. Boşanmayla birlikte uygulanan mal rejimi tasfiyesinden kaçınmak, malları gizlemek veya alacaklılardan uzaklaştırmak için hileli boşanma yoluna gidilebilir. 

Bunlara ek olarak vatandaşlık elde etme, nafaka ve tazminat taleplerinin kötüye kullanılması, boşanmış bireylere tanınan sosyal yardımlara ve kredilere erişim sağlama, vergi yükümlülüklerinden kaçınma ve miras hakkını güvence altına alma ya da diğer eşin mirastan pay almasını engelleme amaçları da uygulamada karşılaşılan başlıca sebeplerdir.

Boşanıp Aynı Evde Yaşayanlar Nereye Şikayet Edilir?

Boşandığı halde eski eşiyle fiilen birlikte yaşamayı sürdüren kişiler hakkında yapılacak bildirimin muhatabı, iddianın dayandığı menfaate göre değişir:

• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezi: Ortada bağlanmış bir dul, yetim ya da ölüm aylığı varsa başvurulacak ilk mercidir. Uygulamadaki ihbarların büyük çoğunluğu bu nedenle yapılır. SGK, kendisine ulaşan ihbar üzerine veya rutin denetim mekanizmaları çerçevesinde şüpheli boşanma dosyalarını incelemeye alır. 5510 sayılı Kanun’un 56. maddesi kapsamında fiilen birlikte yaşama tespit edilirse aylık kesilir ve yersiz ödenen tutarlar faiziyle geri istenir.
• Cumhuriyet Başsavcılığı: Boşanmada sahte beyan, sahte kira kontratı veya resmi evrakta sahtecilik unsurları varsa şikayetin muhatabı savcılıktır. Nitelikli dolandırıcılık suçundan 4 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası gündeme gelebilir.
• Kolluk birimleri (karakol): Savcılığa iletilmek üzere ihbarın yapılabileceği alternatif başvuru noktasıdır.
• Hukuk mahkemeleri: Boşanmanın alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla düzenlendiği düşünülüyorsa, alacaklı tarafın muvazaa (tasarrufun iptali) davası açması gündeme gelir.
• Vergi dairesi: Boşanmanın vergi yükümlülüğünden kaçınmak veya vergi avantajı sağlamak amacıyla düzenlendiği iddiası varsa bildirimde bulunulacak kurumdur.
• Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı veya yardımı ödeyen ilgili kurum: Boşanmış bireylere yönelik sosyal yardımlardan haksız yararlanıldığı iddiasında başvurulacak mercidir.
• Aile Mahkemesi: Boşanma kararının bizzat hileyle elde edildiği ileri sürülüyorsa, bu iddia kararı veren aile mahkemesi nezdinde yargılamanın yenilenmesi yoluyla ileri sürülür.

Burada önemle vurgulanması gereken bir nokta vardır: ihbar tek başına bir yaptırım doğurmaz. 

Şikayet üzerine yürütülen incelemede tarafların yalnızca aynı adreste bulunduğunun tespiti çoğu zaman yeterli görülmez. Kurumun ve yargının aradığı şey, evlilik birliğine benzer bir ortak yaşamın fiilen sürdürüldüğünün somut delillerle ortaya konulmasıdır. 

Muvazaalı Boşanma Nasıl Tespit Edilir?

Muvazaalı boşanmanın tespiti, kağıt üzerindeki hukuki durum ile fiili yaşamın örtüşüp örtüşmediğinin araştırılmasına dayanır. SGK ve diğer resmi kurumlar, şüpheli görülen boşanma dosyalarında denetim yapar. 

İncelemede esas alınan başlıca unsurlar şunlardır:

• Tarafların birlikte yaşamaya devam edip etmediği: Eşlerin boşandıktan sonra da fiilen bir arada yaşamaları, muvazaanın en önemli göstergesi kabul edilir. Bu husus adres kayıtları, kolluk araştırması, komşu ve çevre beyanları, tanık ifadeleri ve fiili yaşam düzenine ilişkin diğer delillerle araştırılır.
• Mal varlığının paylaşımı ve akıbeti: Boşanma sonrasında malların gizlenmesi, olduğundan farklı beyan edilmesi ya da tasfiyenin hiç yapılmamış olması muvazaa emareleri arasında sayılır.
• Maddi taleplerin varlığı ve zamanlaması: Boşanmanın hemen ardından yetim aylığı, nafaka veya tazminat gibi bir menfaat talebinde bulunulması ve bu taleple mahkemenin ya da kurumun yanıltılmaya çalışılması, incelemenin odak noktasını oluşturur.

Tespit sürecinde belirleyici ölçüt, tarafların eylemli (fiili) olarak birlikte yaşayıp yaşamadığıdır. 

5510 sayılı Kanun’un 56. maddesi, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış gelir ve aylıklarının kesileceğini, ödenmiş tutarların ise aynı Kanun’un 96. maddesi uyarınca geri alınacağını düzenler. Maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008’den itibaren, boşanma tarihindeki iradenin gerçek ve samimi olup olmadığına bakılmaksızın eylemli birliktelik saptandığı takdirde aylığın kesilmesi ve dava açılması söz konusu olabilmektedir.

Aynı Adreste Kayıtlı Olmak Birlikte Yaşama Kanıtı Sayılır Mı?

Hayır, aynı adreste kayıtlı görünmek tek başına fiilen birlikte yaşamanın kesin kanıtı sayılmaz. 

Adres kaydı resmi bir beyana dayanan idari bir veridir ve gerçek yaşam düzenini her zaman yansıtmaz. Kişiler taşındıkları halde adres değişikliği bildirmemiş olabilir, aynı binada farklı dairelerde oturuyor olabilir ya da kayıt bir yakının evi üzerinden sürüyor olabilir. Bu nedenle kurumlar ve mahkemeler adres birliğini başlangıç noktası olarak alır ancak kararı bu tek veriye dayandırmaz.

Ayrıca farklı adreslerde kayıtlı görünmek de fiilen birlikte yaşanmadığı anlamı taşımaz. Kurum, kayıt üzerinde ayrı görünen ancak fiilen aynı konutta yaşadığı saptanan kişiler bakımından da aylığı kesme ve ödenen tutarları faiziyle geri isteme yetkisine sahiptir. 

Boşanıp Aynı Evde Yaşamanın Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Boşandıktan sonra aynı evde yaşamak başlı başına bir suç oluşturmasa da arkasında haksız bir menfaat bulunması halinde hem idari hem hukuki hem de cezai sonuçlar doğurabilir:

• Aylığın kesilmesi: 5510 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocuklara bağlanmış olan ölüm, dul veya yetim aylığı kesilir. Bu, en sık karşılaşılan ve en hızlı uygulanan sonuçtur.
• Yersiz ödemelerin faiziyle geri alınması: Haksız yere ödenen tüm tutarlar, aynı Kanun’un 96. maddesi hükümleri çerçevesinde yasal faiziyle birlikte geri istenir. Uzun süre aylık alınmış dosyalarda bu tutar ciddi rakamlara ulaşabilir.
• Dolandırıcılık suçlaması ve Yargıtay’ın tavrı: SGK, tespit ettiği dosyalar bakımından Cumhuriyet Başsavcılığı’na “nitelikli dolandırıcılık” (TCK m. 158/1-e) iddiasıyla suç duyurusunda bulunabilmektedir. Nitelikli dolandırıcılık suçundan 4 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası gündeme gelebilir.
• Resmi evrakta sahtecilik sorumluluğu: Süreçte sahte belge düzenlenmiş veya kullanılmışsa (örneğin sahte kira kontratı), TCK’nın 206. veya 204. maddeleri kapsamında hapis cezası gündeme gelebilir.
• Nafaka, tazminat ve mal varlığı kazançlarının geri alınması: Hile yoluyla elde edilen nafaka, tazminat ve benzeri mali kazançlar mahkeme kararıyla geri alınabilir. Ödenmiş meblağların iadesi de istenebilir.
• Mal paylaşımının yeniden gündeme gelmesi: Boşanmanın gerçek olmadığı, yalnızca mal kaçırmak için düzenlendiği tespit edilirse mal paylaşımı davası açılabilir ve haksız kazancın önüne geçilebilir.
• Vergi ve sosyal yardım yaptırımları: Vergi avantajı sağlamak amacıyla düzenlendiği tespit edilen boşanmalarda vergi daireleri gereken cezai işlemleri uygular. Boşanmış statüsüne bağlı sosyal yardımlardan haksız yararlanma halinde de yardımlar kesilir ve hukuki yaptırımlar uygulanır.
• Devam eden boşanma davasında “affetme” riski: Karar henüz kesinleşmemişse, aynı evde ortak hayatın sürdürülmesi Yargıtay uygulamasında affetme veya hoşgörü ile karşılama sayılabilir. Bu da davanın reddine ve hak kayıplarına yol açabilir.

Anlaşmalı Boşanıp Çocuk İçin Aynı Evde Yaşamak Yasal Mıdır?

Boşanmış iki kişinin çocuklarının düzeni bozulmasın diye aynı konutta yaşamaya devam etmesini yasaklayan ve bunu suç sayan bir kanuni düzenleme bulunmamaktadır. 

Boşanmayla birlikte taraflar arasındaki evlilik birliği hukuken sona erer ve her biri artık bekar statüsündeki bireyler olarak istediği kişiyle aynı konutta yaşama serbestisine sahiptir. Çocuğun okulunun, arkadaş çevresinin ve gündelik rutininin korunması, ayrı iki hane kurmanın ekonomik olarak mümkün olmaması ya da geçiş döneminin çocuğa yumuşatılarak yaşatılmak istenmesi, uygulamada bu tercihin en sık dile getirilen gerekçeleridir.

Ne var ki bu serbestinin sınırı, ortada bir menfaat sağlanıp sağlanmadığı noktasında başlar. Boşanmadan sonra herhangi bir tarafa SGK’dan dul veya yetim aylığı bağlanmışsa, çocuk gerekçesiyle sürdürülen ortak yaşam da 5510 sayılı Kanun’un 56. maddesi kapsamında değerlendirilir. Bu maddede aranan ölçüt boşanmanın samimi olup olmadığı değil, eylemli olarak birlikte yaşanıp yaşanmadığıdır. 

Buna karşılık ortada bağlanmış bir aylık, sosyal yardım, vergi avantajı ya da mal kaçırma amacı yoksa bu yaşam biçimi salt kendisi nedeniyle bir yaptırım doğurmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma sonrası aynı evde yaşama konusunda merak edilen diğer soruları mevzuat ve Yargıtay uygulaması ışığında yanıtladık.

Boşanıp aynı evde yaşayanlara verilen ceza nedir?

Resmi olarak boşanıp aynı evde yaşamaya devam etmenin tek başına Türk Ceza Kanunu’nda doğrudan bir cezası yoktur. 

Eğer bu durum yetim aylığı almak amacıyla yapılmışsa, SGK dolandırıcılık iddiasıyla savcılığa şikayette bulunabilmektedir. Ancak SGK’ dan maaş almak için yapılmışsa ceza verilebilir. Süreçte sahte belge kullanılmışsa evrakta sahtecilik suçundan ceza davası gündeme gelebilir. Nitelikli dolandırıcılık suçundan 4 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası gündeme gelebilir.

Aynı adreste görünmek fiilen birlikte yaşama anlamına gelir mi?

Hayır, aynı adreste kayıtlı görünmek tek başına fiilen birlikte yaşamanın kanıtı sayılmaz.

Adres kaydı resmi beyana dayanan idari bir veridir ve gerçek yaşam düzenini her zaman yansıtmaz. 5510 sayılı Kanun’un 56. maddesinde aranan ölçüt kayıt birliği değil, eylemli olarak birlikte yaşamaktır. 

Bu nedenle adres kaydının yanında kolluk araştırması, tanık beyanları, faturalar ve ortak harcama kayıtları gibi deliller bir bütün halinde değerlendirilir.

Komşu beyanları fiilen birlikte yaşamanın ispatında kullanılabilir mi?

Evet, komşu ve çevre beyanları fiilî birlikteliğin ispatında kullanılabilen delillerdendir.

Kurumlar ve mahkemeler, kolluk marifetiyle yapılan yerinde araştırmalarda çevre bilgisine başvurur ve bu beyanlar tanık ifadesi olarak dosyaya girer. 

Ancak tek başına bir komşu beyanı belirleyici kabul edilmez. Beyanların tutarlılığı, tanığın taraflarla ilişkisi ve diğer delillerle uyumu birlikte değerlendirilir. 

Boşanıp aynı evde yaşayanların SGK aylığı kesilir mi?

Evet, fiilen birlikte yaşadığı tespit edilen kişilerin aylığı kesilir. 

5510 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocuklara bağlanan gelir ve aylıklar kesilir. Ödenmiş tutarlar ise aynı Kanun’un 96. maddesi hükümleri çerçevesinde yasal faiziyle geri alınır. 

Kurum ayrıca dolandırıcılık suçu nedeniyle Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvuruda bulunabilir.