Ölümlü İş Kazasında İş Güvenliği Uzmanının Sorumluluğu

İş kazaları, özellikle ağır sanayi, inşaat ve üretim sektörlerinde ciddi hukuki sonuçlar doğurabilmektedir. Ölümlü iş kazalarında ise yalnızca işverenlerin değil, iş güvenliği uzmanlarının da cezai ve hukuki sorumluluğu gündeme gelebilmektedir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında görev yapan iş güvenliği uzmanları; işyerindeki risklerin belirlenmesi, gerekli tedbirlerin işverene bildirilmesi, çalışanların bilgilendirilmesi ve iş sağlığı ve güvenliği süreçlerinin takibi konusunda önemli yükümlülükler taşımaktadır.

Yargıtay uygulamasında iş güvenliği uzmanının görevlerini gereği gibi yerine getirip getirmediği; yaptığı yazılı bildirimler, risk değerlendirmeleri, eğitim kayıtları ve saha denetimleri dikkate alınarak değerlendirilmektedir.

Bu yazıda ölümlü iş kazalarında iş güvenliği uzmanının cezai ve hukuki sorumluluğu, Yargıtay kararları ve uygulamadaki önemli hususlar detaylı şekilde ele alınmıştır.

Ölümlü İş Kazasında İş Güvenliği Uzmanının Cezai ve Hukuki Sorumluluğu

Ölümlü iş kazalarında iş güvenliği uzmanının sorumluluğu genel olarak iki temel başlık altında değerlendirilmektedir:

1. cezai sorumluluk
2. hukuki (tazminat) sorumluluk

Her somut olayın özellikleri farklı olduğundan, iş güvenliği uzmanının sorumluluğu da olayın oluş şekline, görevlerini yerine getirip getirmediğine ve kusur durumuna göre ayrıca değerlendirilmektedir.

1. Cezai Sorumluluk

Ölümlü bir iş kazası meydana geldiğinde iş güvenliği uzmanı, Türk Ceza Kanunu’nun taksir hükümleri kapsamında soruşturma ve kovuşturmaya tabi tutulabilmektedir.

Taksirle Ölüme Neden Olma Suçu

İş güvenliği uzmanı, mevzuatın kendisine yüklediği rehberlik, denetim ve bildirim yükümlülüklerini yerine getirmez veya eksik yerine getirirse; meydana gelen ölüm olayı ile ihmal arasında illiyet bağı kurulması halinde taksirle ölüme neden olma suçundan sorumlu tutulabilmektedir.

Türk Ceza Kanunu’na göre taksirle bir kişinin ölümüne neden olunması halinde hapis cezası uygulanabilmektedir. Birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanma meydana gelmesi durumunda ise ceza miktarı artabilmektedir.

Bilinçli Taksir

İş güvenliği uzmanının açık şekilde görülebilen ağır riskleri bilmesine rağmen gerekli bildirimleri yapmaması veya ciddi eksikliklere rağmen süreci takip etmemesi halinde bilinçli taksir değerlendirmesi gündeme gelebilmektedir.

Özellikle hayati risk taşıyan eksikliklerin yazılı olarak kayıt altına alınmaması uygulamada kusur değerlendirmesinde önemli rol oynayabilmektedir.

Kusur Oranı ve Bilirkişi İncelemesi

Ölümlü iş kazalarında iş güvenliği uzmanının kusur durumu çoğu zaman bilirkişi raporlarıyla belirlenmektedir.

Mahkemeler;

• risk değerlendirmelerini,
• eğitim kayıtlarını,
• saha denetimlerini,
• onaylı defter kayıtlarını,
• işverene yapılan yazılı bildirimleri

inceleyerek uzmanın kusur oranını değerlendirmektedir.

2. Hukuki Sorumluluk (Tazminat)

İş güvenliği uzmanı, görevlerini gereği gibi yerine getirmemesi nedeniyle ortaya çıkan zararlardan dolayı hukuki sorumlulukla da karşı karşıya kalabilmektedir.

Müteselsil Sorumluluk

İş kazası nedeniyle açılan tazminat davalarında işveren ile birlikte iş güvenliği uzmanının da sorumluluğu gündeme gelebilmektedir.

Özellikle uzman tarafından gerekli risk bildirimlerinin yapılmaması, eğitim eksiklikleri veya denetim ihmalleri bulunması halinde kusur oranına göre tazminat sorumluluğu doğabilmektedir.

İşverenin Rücu Hakkı

İşverenin ödediği tazminatlar nedeniyle iş güvenliği uzmanına kusuru oranında rücu etmesi de mümkündür.

Ancak iş güvenliği uzmanının gerekli yazılı bildirimleri yaptığı, riskleri raporladığı ve mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirdiği durumlarda rücu taleplerinin reddedilebildiği görülmektedir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanının Görev ve Sorumlulukları Nelerdir?

İş güvenliği uzmanları, işyerinde güvenli çalışma ortamının sağlanması amacıyla mevzuatın kendilerine yüklediği çeşitli görevleri yerine getirmekle yükümlüdür.

• Risk Değerlendirmesi Yapılması: İşyerindeki mevcut ve olası risklerin belirlenmesi, risk değerlendirmelerinin hazırlanması ve güncel tutulması iş güvenliği uzmanının temel görevleri arasında yer almaktadır.
• Yazılı Bildirim ve Onaylı Defter Kayıtları: Tespit edilen tehlikelerin işverene yazılı olarak bildirilmesi büyük önem taşımaktadır. Özellikle onaylı deftere yapılan kayıtlar ve yazılı uyarılar, olası ceza soruşturmalarında iş güvenliği uzmanının hukuki durumunu doğrudan etkileyebilmektedir.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri: Çalışanlara verilmesi zorunlu olan iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin organize edilmesi ve kayıt altına alınması gerekmektedir.
• Saha Denetimleri: İşyerinde yapılan uygulamaların mevzuata uygun olup olmadığının denetlenmesi, eksikliklerin tespit edilmesi ve gerekli uyarıların yapılması iş güvenliği uzmanının önemli görevleri arasındadır.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Denetimi: Baret, emniyet kemeri, koruyucu gözlük ve benzeri ekipmanların çalışanlara sağlanıp sağlanmadığı ile bunların doğru kullanılıp kullanılmadığının denetlenmesi gerekmektedir.
• Rehberlik ve Danışmanlık: İş güvenliği uzmanı, işverene ve çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği konusunda teknik rehberlik sağlamakla yükümlüdür. Ancak uygulamada iş güvenliği uzmanının doğrudan yaptırım uygulama veya işi fiilen durdurma yetkisi bulunmamaktadır.

Ölümlü İş Kazası Olması Durumunda İş Güvenliği Uzmanı (İGU) Ne Yapmalıdır?

Ölümlü bir iş kazasının meydana gelmesi halinde iş güvenliği uzmanının süreci dikkatli ve usulüne uygun şekilde yönetmesi önem taşımaktadır.

• Olay Yerine İntikal ve Güvenlik Önlemleri: İş güvenliği uzmanı mümkün olan en kısa sürede olay yerine giderek yeni bir kazanın yaşanmaması için gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasına katkı sağlamalıdır.
• Delillerin Korunması ve Fotoğraflama: Kaza mahalli, deliller kaybolmadan önce fotoğraflanmalı ve olayın oluş şekline ilişkin teknik detaylar kayıt altına alınmalıdır.
• Olay Tutanağı Düzenlenmesi: Kazanın oluş zamanı, yeri, çalışma koşulları ve olayın gelişimi ayrıntılı şekilde kayıt altına alınmalıdır.
• Yazılı Belgelerin Hazırlanması: Daha önce yapılan risk bildirimleri, eğitim kayıtları, saha denetimleri ve onaylı defter kayıtlarının muhafaza edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu belgeler, iş güvenliği uzmanının sorumluluğunun belirlenmesinde önemli delil niteliği taşıyabilmektedir.

Konuyla ilgili “İş Kazası Ölümle Sonuçlanırsa İşveren Ne Kadar Ceza Alır?” içeriğimiz de ilginizi çekebilir!

İş Güvenliği Uzmanları Hakkında Verilmiş Ölümlü İş Kazası Yargıtay Karar Örnekleri

Yargıtay kararlarında iş güvenliği uzmanının sorumluluğu çoğu zaman yaptığı yazılı bildirimler ve rehberlik faaliyetleri üzerinden değerlendirilmektedir.

Yazılı Bildirimin Sorumluluğu Azaltabildiğine Dair Kararlar

Yargıtay uygulamasında, iş güvenliği uzmanının riskleri işverene yazılı olarak bildirdiği ve gerekli uyarıları yaptığı durumlarda kusur değerlendirmesinin farklılaştığı görülmektedir.

Özellikle hayati risk oluşturan eksikliklerin onaylı deftere kaydedilmesi ve işverene yazılı şekilde bildirilmesi, uzman açısından önemli bir hukuki güvence oluşturmaktadır.

Bilinçli Taksir Değerlendirmesine İlişkin Kararlar

Yargıtay bazı kararlarında, ciddi güvenlik eksikliklerine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması halinde bilinçli taksir hükümlerinin uygulanabileceğini kabul etmektedir.

Bu tür kararlar özellikle işverenin ve diğer sorumluların ağır ihmallerini ortaya koyması bakımından önem taşımaktadır.

Onaylı Defterin İspat Gücü

Uygulamada yalnızca sözlü uyarıların yeterli görülmediği, yazılı kayıtların ve onaylı defter bildirimlerinin büyük önem taşıdığı kabul edilmektedir.

Bu nedenle iş güvenliği uzmanlarının tüm tespit ve uyarılarını yazılı şekilde kayıt altına alması gerekmektedir.

Bilirkişi Raporları ve İş Güvenliği Uzmanının Kusur Oranı Nasıl Belirlenir?

Ölümlü iş kazalarına ilişkin soruşturma ve davalarda en önemli delillerin başında bilirkişi raporları gelmektedir.

Bilirkişiler tarafından yapılan teknik incelemelerde özellikle;

• risk değerlendirmelerinin yapılıp yapılmadığı,
• gerekli eğitimlerin verilip verilmediği,
• saha denetimlerinin gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği,
• işverene yazılı bildirim yapılıp yapılmadığı,
• kişisel koruyucu donanım denetimlerinin sağlanıp sağlanmadığı

gibi hususlar ayrıntılı şekilde incelenmektedir.

Mahkemeler, bilirkişi raporlarında yer alan teknik tespitleri dikkate alarak iş güvenliği uzmanının asli veya tali kusurlu olup olmadığına karar vermektedir.

İşveren ile İş Güvenliği Uzmanı Arasındaki Sorumluluk Nasıl Belirlenir?

Ölümlü iş kazalarında sorumluluk yalnızca iş güvenliği uzmanına yüklenmemekte; işveren, şantiye şefi, saha sorumluları ve diğer teknik kişiler hakkında da değerlendirme yapılabilmektedir.

Genel olarak işveren;

• güvenli çalışma ortamını sağlamak,
• gerekli ekipmanları temin etmek,
• iş sağlığı ve güvenliği organizasyonunu kurmak

ile yükümlüdür.

İş güvenliği uzmanı ise;

• riskleri tespit etmek,
• gerekli uyarıları yapmak,
• mevzuata aykırılıkları bildirmek,
• rehberlik ve denetim faaliyetlerini yürütmek

ile sorumlu kabul edilmektedir.

Ancak her olayın koşulları farklı olduğundan sorumluluk değerlendirmesi de somut olayın özelliklerine göre yapılmaktadır.

Sonuç

Ölümlü iş kazalarında iş güvenliği uzmanının sorumluluğu; görevlerini mevzuata uygun şekilde yerine getirip getirmediğine, yaptığı yazılı bildirimlere, risk değerlendirmelerine ve denetim faaliyetlerine göre belirlenmektedir.

Bu nedenle iş güvenliği uzmanlarının tüm tespitlerini yazılı şekilde kayıt altına alması, onaylı defter kayıtlarını düzenli tutması ve iş sağlığı ve güvenliği süreçlerini etkin şekilde takip etmesi büyük önem taşımaktadır.

Özellikle ölümlü iş kazalarına ilişkin soruşturma ve davalarda teknik belgeler, eğitim kayıtları ve yazılı bildirimler belirleyici rol oynayabilmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

İş güvenliği uzmanı işi durdurabilir mi?

Hayır, iş güvenliği uzmanının işi fiilen durdurma yetkisi bulunmamaktadır. 

Ancak hayati tehlike oluşturan durumları işverene bildirme ve gerekli hallerde ilgili kurumlara raporlama yükümlülüğü bulunmaktadır.

Hangi durumlarda iş güvenliği uzmanı kusursuz sayılabilir?

Riskleri zamanında tespit eden, gerekli yazılı bildirimleri yapan, eğitimleri düzenleyen ve mevzuat kapsamındaki görevlerini yerine getiren iş güvenliği uzmanlarının kusursuz olduğu yönünde değerlendirmeler yapılabilmektedir.

İş güvenliği uzmanı hapis cezası alabilir mi?

Evet, ölümlü iş kazalarında iş güvenliği uzmanının görev ihmali ile kaza arasında illiyet bağı kurulması halinde taksir hükümleri kapsamında cezai sorumluluk gündeme gelebilmektedir.