Eşim Ameliyat Oldu, Refakat İzni Alabilir Miyim?
Evet, eşiniz ameliyat olduysa refakat izni alabilirsiniz; ancak bu hak çalışma statünüze ve ameliyatın ciddiyetine göre değişkenlik gösterir.
Memurlar için 657 sayılı kanun kapsamında maaş kesintisi olmadan 3 aya kadar, gerekirse 6 aya kadar refakat izni alınabilmektedir.
Özel sektör çalışanları için İş Kanunu’nda böyle bir izin yoktur; izin işverenin onayına veya iş sözleşmesine bağlı olarak değişkenlik gösterir.
Her iki durum için de “refakat gerektirir” ibaresi taşıyan bir sağlık raporu şarttır.
| Statü | Yasal dayanak | Süre | Maaş |
|---|---|---|---|
| Memur (4/A) | 657 sayılı Kanun m.105 | 3 ay + 3 ay = 6 ay | Kesilmez |
| Sözleşmeli personel (4/B) | 657 sayılı Kanun | 3 ay | Kesilmez |
| Özel sektör işçisi | Düzenleme yok | İşverenin takdiri (genelde 1 hafta – 1 ay) | İşverene bağlı |
| 4/D kamu işçisi | TİS + 5620 sayılı Kanun | TİS’e göre 10-15 gün ücretli; 6 aya kadar ücretsiz | TİS’e bağlı |
Refakat İzni Nedir?
Refakat izni, ağır hasta olan yakınının bakımı ile ilgilenilmesi için çalışana verilen mazeret iznidir.
Anne, baba, eş, çocuk veya kardeşin ağır kaza geçirmesi veya uzun süren bir hastalığa yakalanması halinde verilir. Hastanın bakıma muhtaç olduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi şarttır.
Nezle, grip veya ayakta tedavi edilen hastalıklar bu kapsama girmez. Aynı hasta için aynı dönemde yalnızca bir kişi refakat izni kullanabilmektedir.
Memurlar İçin Refakat İzni (657 Sayılı Kanun)
Memurlar için refakat izni 657 sayılı Kanun’un 105. maddesinde düzenlenmiş, ücretli ve zorunlu bir haktır. Refakat izni için şartlar oluştuğunda idare bu izni vermek zorundadır.
Raporu usulüne uygun olan memurun talebini reddeden idare, mahkemelerce hukuka aykırı bulunmuştur.
Eşin Ameliyatı Refakat İzni Kapsamına Girer mi?
Evet, eğer eşin ameliyatı sonrasında sürekli bakım gerektiriyorsa refakat izni kapsamına girer.
By-pass, organ nakli, kanser cerrahisi gibi büyük operasyonlar ve yoğun bakım gerektiren ameliyatlar bu kapsamdadır. Basit ve kısa süreli ameliyatlar için ise refakat izni verilmez.
Burada belirleyici olan şey rapordur. Doktor raporunda eşinizin refakatsiz kalırsa hayati tehlikesi olduğu ve sürekli bakıma ihtiyacı bulunduğu açıkça belirtilmelidir.
Refakat İzni Kaç Gündür?
Memurlar için refakat izni süresi kadrolu ve sözleşmeli olarak 2’ye ayrılır:
- Kadrolu memurlar (4/A) ve 4924 sayılı Kanun’a tabi personel önce 3 ay, gerekirse 3 ay daha olmak üzere toplam 6 ay;
- Sözleşmeli personel (4/B) ise en fazla 3 ay refakat izni kullanabilmektedir.
Refakat ihtiyacı ortadan kalkarsa memur iznin bitmesini beklemeden göreve dönmelidir. Memurun göreve dönmediği halde görevi terk etmiş sayılır ve disiplin işlemi uygulanabilmektedir.
Refakat İzninde Maaş Kesilir mi?
Hayır, memurların refakat izninde maaş kesilmez.
Aylık, ek ödeme ve tüm özlük hakları korunur. İzin süresi kıdemden düşülmez; terfi ve derece ilerlemesi etkilenmez. Ancak izin süresinde başka bir işte de çalışılamaz.
Refakat İzni Verilecek Hastalıklar Nelerdir?
Refakat izni, hastanın günlük bakımını bir yakınının üstlenmesini zorunlu kılan ciddi hastalıklar için verilmektedir. Hangi hastalığın bu kapsama girdiği sağlık kurulu tarafından belirlenir.
Uygulamada kabul edilen başlıca hastalıklar aşağıdaki gibidir:
- Kanser tedavileri (kemoterapi, radyoterapi)
- Organ, doku ve ilik nakli sonrası bakım
- Felç (inme), kalp krizi, by-pass ameliyatı
- Böbrek ve akciğer yetmezliği, KOAH
- Parkinson, ALS, verem, ağır enfeksiyon hastalıkları
- Trafik kazası gibi ağır kazalar
- Büyük ameliyat, uzun hastane yatışı veya yoğun bakım sonrası dönem
Kısa süreli enfeksiyonlar ve ayakta tedavi edilen hastalıklar için izin verilmez.
Sağlık Kurulu Raporunda Neler Olmalı?
Refakat izni raporu tek hekim raporu değil, sağlık kurulu raporu olmalı ve dört unsuru içermelidir:
- Refakati gerektiren tıbbi sebepler
- Refakat edilmezse hayati tehlike olup olmadığı
- Sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediği
- 3 ayı geçmeyen refakat süresi ve varsa refakatçinin özel nitelikleri
Bu unsurlardan biri eksikse izin reddedilebilir.
Rapor, düzenlendiği günü izleyen günün mesai bitimine kadar kuruma ulaştırılmalıdır. Memurlar için rapor devlet, üniversite veya eğitim araştırma hastanesinden alınır.
Özel Sektör Çalışanları İçin Refakat İzni (4857 Sayılı Kanun)
Özel sektörde refakat izni İş Kanunu’nda düzenlenmemiştir; izin işverene göre değişkenlik gösterir.
İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde (TİS) hüküm varsa o hükümler uygulanır. Kanunun 65. maddesindeki “diğer izinler” ifadesi, sözleşmeye refakat izni eklenmesine imkan tanımaktadır. Birçok kurumsal firma bu izni iç yönetmeliğine almıştır.
Uygulamada genellikle rapora uygun olarak 1 hafta ile 1 ay arasında izin verilir. İzin ücretli mazeret izni sayılırsa maaş kesilmez; ücretsiz izin sayılırsa o dönemin ücreti ödenmez.
İzin başlamadan önce süre ve ücret durumu işverenle birlikte yazılı olarak netleştirilmelidir.
İş Kanunu’nda Eşin Ameliyatı İçin Refakat İzni Var mı?
Hayır, İş Kanunu’nda eşin ameliyatı için özel bir izin hükmü yoktur.
Kanundaki tek yakın hastalığı istisnası, en az %70 engelli veya kronik hastalığı olan çocuk için ebeveynlerden sadece birine yılda 10 güne kadar ücretli izin verilmesidir. Bu hüküm eşi kapsamamaktadır.
İşçi Hangi İzinleri Kullanabilir?
Sözleşmede refakat izni yoksa işçi yıllık iznini, ücretsiz izni veya mazeret iznini kullanabilir.
- Yıllık ücretli izin: Maaş kaybı olmadan kullanılır.
- Ücretsiz izin: İşverenin onayıyla alınır; iş güvencesi sürer, ücret ödenmez.
- Mazeret izni: Bazı işyerleri yılda birkaç gün ücretli mazeret izni tanır.
Ancak Yargıtay, yakınının ağır hastalığı sebebiyle işe gelemeyen işçinin makul mazereti olduğunu kabul etmiştir ve bu feshi haklı değil, geçerli nedenle fesih saymıştır.
Geçerli fesih durumunda işçi kıdem ve ihbar tazminatını alır.
Refakat İzni Nasıl Alınır?
Refakat izni, sağlık raporu alınıp bu rapor dilekçeyle birlikte kuruma veya işverene başvurularak alınır.
Memurlarda başvuru işlemi birim amirine yapılır ve şartlar oluştuğunda da idare izni vermek zorundadır. Özel sektörde talep insan kaynakları tarafından değerlendirilir. İzin süresi rapor ile uyumlu şekilde düzenlenir.
Refakat İzni için Gerekli Belgeler
Refakat izni için sağlık raporu ve talep dilekçesi gerekir. Başvuru dosyasında şunlar bulunmalıdır:
- Sağlık kurulu raporu: Memurlar için zorunludur; dört unsuru içermelidir. Özel sektörde “refakat gerektirir” ibareli refakatçi raporu yeterlidir ve özel hastaneden alınabilir.
- Talep dilekçesi: İzin nedeni, hastanın kimliği ve yakınlık derecesi yazılır; rapor ekine konur.
- Ek belgeler: Kimlik fotokopisi veya kurumun istediği diğer evraklar.
Refakat İzni için Başvuru Süreci
Rapor, düzenlendiği günü izleyen ilk mesai bitimine kadar kuruma ulaştırılmalıdır.
Refakat izni başvuru süreci şu adımlarla ilerler:
- Sağlık kurulu raporu alınır; gerekli ibarelerin yazıldığı kontrol edilir.
- Dilekçe ve rapor evrak kaydına ya da işverene teslim edilir; alındı belgesi alınır.
- Memurlarda amir onayıyla, özel sektörde işveren onayıyla izin başlar.
- 3 ay sonunda refakat sürüyorsa yeni raporla uzatma istenir.
- Refakat ihtiyacı biterse iznin bitmesi beklenmeden işe dönülür.
Talep haksız yere reddedilirse memurlar idari itiraz ve dava yoluna, işçiler iş mahkemesine başvurabilir. Uzun süreli izinlerde bir iş hukuku avukatına danışmak sizleri ve haklarınızı korur.
